Đọc được bản nhạc thì mọi âm nhạc trên thế giới đều đang nói chuyện với bạn. Mỗi thẻ đều bấm được, nghe được.
① Nốt nhạc và dấu lặng: độ dài của tiếng, độ dài của im lặng
Mỗi thẻ = một trường độ. Chạm một cái: nghe 4 nhịp metronome trước, rồi nốt đó vang lên "đúng độ dài" — còn dấu lặng thì im lặng đúng độ dài. ♩=80.
Chỉ có một quy tắc: Cứ xuống một bậc là "chia đôi". Nốt tròn (4 phách) → nốt trắng (2 phách) → nốt đen (1 phách) → móc đơn (nửa phách) → móc kép (¼ phách).
Thêm một dấu chấm dôi = độ dài gốc cộng thêm một nửa (nốt trắng chấm dôi = 3 phách). Dấu lặng tương ứng một-một với nốt nhạc — dấu lặng cũng là âm nhạc,
dấu ấn của Count Basie chính là "chơi ít, chừa nhiều".
② Bốn loại khóa nhạc: cùng một nốt Đô giữa (Middle C), bốn vị trí
Nhiệm vụ của khóa nhạc = cho bạn biết "dòng nào là nốt nào". Bốn thẻ đều vẽ cùng một nốt Đô giữa — chạm thẻ để nghe, cả bốn thẻ phát ra cùng một cao độ y hệt.
Ai dùng? Khóa Sol: violin, sáo flute, clarinet, saxophone, tay phải piano. Khóa Fa: cello, contrabass, trombone, tay trái piano.
Khóa Đô alto (khóa Đô ở dòng 3): dành riêng cho viola. Khóa Đô tenor (khóa Đô ở dòng 4): âm khu cao của cello, trombone, bassoon——
để bớt phải vẽ dòng kẻ phụ, người ta dời khóa lên một dòng. Khóa Đô chỉ vào dòng nào thì dòng đó là Đô giữa.
③ Bảng đối chiếu tên nốt × xướng âm
Tên nốt (C D E…) là "chứng minh thư" của âm, cố định không đổi; xướng âm (Do Re Mi…) có hai cách dùng — chạm bất kỳ ô nào để nghe nốt đó:
Tên nốt
Xướng âm cố định
Số nhạc (giọng Đô trưởng)
Kiểu Đức
Tần số (A=440)
Xướng âm cố định vs xướng âm theo giọng chủ: trong "xướng âm cố định", Do luôn = C (dòng chính trong giáo dục cổ điển ở Đài Loan);
trong "xướng âm theo giọng chủ", Do = âm chủ của giọng hiện tại (giọng Sol trưởng thì Sol xướng thành Do) — số nhạc và tư duy bậc của jazz (1 = nốt gốc) chính là logic theo giọng chủ.
Số nhạc hiển thị trên trang này đều dùng theo giọng chủ: số 1 luôn là âm chủ hiện tại, dời sang giọng nào cũng dùng được.
④ Tra thuật ngữ âm nhạc
Tiếng Ý thường gặp trên bản nhạc. Nhập từ khóa (tiếng Việt hoặc nguyên văn đều được) để lọc; thuật ngữ về tốc độ có thể bấm 🔊 để nghe metronome minh họa tốc độ đó ngay.
⑤ A = 440: quy ước chung của cả thế giới
"A=440" nghĩa là: âm chuẩn A (La) dao động mỗi giây 440 lần (440 Hz).
Đây là chuẩn do hội nghị quốc tế năm 1939 đặt ra. Nhưng các dàn nhạc khắp nơi thường tinh chỉnh: dàn nhạc châu Âu hay dùng 442–443 (sáng hơn),
dàn nhạc cổ dùng 415 (thấp nửa cung, chuẩn thời Baroque), phần lớn dàn nhạc Đài Loan dùng 440–442.
🎧 Nghe khác biệt 438–442
440.0 Hz
Âm phách (beats) là gì? Hai âm có tần số rất gần nhau vang cùng lúc, âm lượng sẽ dao động "u—u—",
số lần dao động mỗi giây = hiệu hai tần số. 440 và 442 vang cùng lúc = 2 lần mỗi giây. Chỉnh âm chính là chỉnh cho âm phách biến mất——
âm phách càng chậm nghĩa là càng gần nhau, biến mất hoàn toàn = trùng âm hoàn toàn. Cách này nhanh và chuẩn hơn nhìn máy chỉnh âm bằng mắt, tai của nhạc công được luyện đúng như vậy.
🎼 Ai chịu trách nhiệm chỉnh âm? Chỉnh nốt nào?
Trường hợp
Âm chuẩn
Ai cho âm
Quy trình
Dàn nhạc giao hưởng
A (âm thực 440–442)
Oboe bè trưởng
Oboe khó chỉnh cao độ nhất, âm sắc xuyên thấu, nên nó cho A → bè trưởng dàn nhạc (violin 1) xác nhận → kèn gỗ kèn đồng chỉnh trước → dây chỉnh
Dàn kèn / hòa tấu kèn thính phòng
B♭ (âm thực)
Clarinet hoặc oboe bè trưởng
Nhạc cụ hơi phần lớn là nhạc cụ dịch giọng B♭, dùng B♭ tự nhiên nhất cho mọi người (nhạc cụ B♭ thổi nốt C trên bản nhạc)
Trường hợp có piano
A của piano
Piano
Piano không thể chỉnh âm tại chỗ, nên mọi người theo piano——combo jazz, recital đều vậy
Combo jazz
A hoặc B♭
Piano hoặc bass
Lên sân khấu dò nhanh một cái là diễn, tai tinh chỉnh liên tục — cao độ của nhạc công jazz là "động"
Ghi chú nhanh cho nghệ sĩ clarinet: Clarinet B♭ muốn phát âm thực A thì thế bấm là nốt B trên bản nhạc (cao hơn quãng 2 trưởng); muốn phát âm thực B♭ thì bấm nốt C trên bản nhạc.
Ống quá lạnh thì âm bị thấp — thổi cho ấm trước khi lên sân khấu, hữu ích hơn là kéo ống.